Osteoporoz (sümük əriməsi) sümük sıxlığının və gücünün azalması ilə xarakterizə olunan xroniki xəstəlikdir. Sümüklər "köpük" kimi olur və ən kiçik travma belə qırılmaya səbəb ola bilər. Dünyada 200 milyondan çox insan osteoporozdan əziyyət çəkir.
Osteoporoz necə yaranır?
Sümük toxuması daim yenilənir:
- Osteoblastlar: Yeni sümük toxuması yaradır
- Osteoklastlar: Köhnə sümük toxumasını dağıdır
Osteoporozda osteoklastların fəaliyyəti osteoblastlardan üstün olur. Nəticədə sümük kütləsi azalır və sümüklər zəifləyir.
Risk faktorları
Osteoporoz inkişaf riskini artıran faktorlar:
Dəyişməz faktorlar
- Yaş (50 yaşdan yuxarı)
- Qadın cinsi
- İrsi faktorlar
- Kiloluq və ya çox arıqlıq
Hormonal faktorlar
- Menopauza
- Erkən amenoreya
- Testosteron çatışmazlığı kişilərdə
- Tiroid hormonları artıqlığı
Həyat tərzi faktorları
- Hərəkətsizlik
- Siqaret çəkmə
- Alkoqol istifadəsi
- Kofeinin həddindən artıq qəbulu
Qidalanma faktorları
- Kalsium çatışmazlığı
- Vitamin D çatışmazlığı
- Protein çatışmazlığı
Simptomlar
Osteoporoz uzun müddət simptomversiz gedir. İlk əlamətlər adətən qırılmalar olur:
- Bel ağrısı
- Boy qısalması
- Qəyyumluq (kifoz)
- Asanlıqla sümük qırılması
- Diş problemləri
Diaqnoz
Osteoporoz diaqnozu üçün:
Dual Energy X-ray Absorptiometry (DEXA)
Sümük sıxlığı ölçülür. T-score göstəricisi:
- Normal: T-score > -1.0
- Osteopeniya: T-score -1.0 ilə -2.5 arası
- Osteoporoz: T-score < -2.5
Laborator müayinələr
- Kalsium, fosfor, vitamin D səviyyəsi
- Qan şəkəri, tiroid hormonları
- Parathormon səviyyəsi
- Seks hormonları
Müalicə
Osteoporoz müalicəsi:
Dərmanlar
- Bisfosfonatlar: Alendronat, risedronat
- Denosumab: Sümük əriməsini dayandırır
- Teriparatid: Yeni sümük qurmağa kömək edir
- Kalsium və vitamin D: Əlavələr
Həyat tərzi dəyişiklikləri
- Müntəzəm fiziki aktivlik (yürüyüş, yoga)
- Siqareti buraxmaq
- Alkoqolu məhdudlaşdırmaq
- Düşmələrdən qorunma
Qidalanma
- Gündə 1000-1200 mq kalsium
- Vitamin D (800-1000 IU)
- Protein, maqnezium, sink
- Süd məhsulları, qoz-fındıq, yaşıl tərəvəzlər
Qarşısının alınması
Osteoporozun qarşısını almaq üçün:
- Gənclikdən sağlam sümük qurmaq
- Kalsium və vitamin D qəbulu
- Müntəzəm idman
- Zərərli vərdişlərdən çəkinmə
- Müntəzəm səhiyyə müayinələri
Osteoporoz erkən aşkarlanma ilə müalicə oluna bilər.
